نا. شهیدصدر

روایتی مستند و خواندنی از زندگی شهید آیت‌الله سیدمحمدباقر صدر

«نا» تلاشی است برای نزدیک شدن به انسانی که بخش مهمی از عمرش را صرف فکر کردن، نوشتن و پیدا کردن راهی برای ساختن جامعه‌ای بر پایه معارف اسلام کرد.

مریم برادران در این کتاب سراغ شهید آیت‌الله سیدمحمدباقر صدر رفته؛ متفکری که نامش با آثاری مانند «فلسفتنا» و «اقتصادنا» گره خورده است. نویسنده به جای اینکه صرفاً فهرستی از فعالیت‌های علمی و سیاسی او ارائه کند، زندگی شهید صدر را در بستر خانواده، حوزه نجف، روابط اجتماعی و فضای سیاسی عراق روایت می‌کند؛ روایتی جزئی‌نگر که خواننده را با آدم‌ها و اتفاقات زندگی او همراه می‌کند.

چرا «نا»؟

اسم کتاب خودش بخشی از قصه است. «نا» در زبان عربی یعنی «ما»؛ همان ضمیر جمعی که در عنوان سه اثر شناخته‌شده شهید صدر هم دیده می‌شود: «فلسفتنا»، «اقتصادنا» و «مجتمعنا». انتخاب این نام، فقط یک بازی زبانی نیست؛ اشاره‌ای است به دغدغه‌ای که در بخش مهمی از زندگی و اندیشه شهید صدر جریان داشت: اسلام را نه فقط در مقام یک مجموعه دانسته‌ها، بلکه در نسبت با انسان و جامعه دیدن.

زندگی یک اندیشمند، از نزدیک

یکی از جذابیت‌های «نا» این است که شهید صدر را فقط پشت میز مطالعه و در میان کتاب‌ها نمی‌بینیم. روایت کتاب به زندگی شخصی و خانوادگی او هم سرک می‌کشد؛ از دوران کودکی و تحصیل در نجف گرفته تا ازدواج، سفرها، ارتباط با خانواده و شاگردان و شکل‌گیری تدریجی شخصیت علمی و اجتماعی او.

در این روایت، مطالعه هم جایگاه ویژه‌ای دارد. شهید صدر کتاب را چیزی جدا از زندگی نمی‌دید؛ مطالعه برای او راهی برای فکر کردن و پیدا کردن پاسخ مسئله‌ها بود. همین نگاه باعث می‌شود «نا» برای مخاطبی که می‌خواهد با شخصیت فکری شهید صدر آشنا شود، فقط یک زندگی‌نامه خشک و تاریخی نباشد.

روایتی مستند، بدون اغراق

نویسنده برای نوشتن این کتاب با خانواده شهید صدر، به‌ویژه همسر ایشان، ارتباط داشته و از اطلاعات و روایت‌های آنان استفاده کرده است. کتاب در ۱۶ فصل، زندگی شهید صدر را با تکیه بر روایت‌ها و اطلاعات مستند دنبال می‌کند و تلاش دارد از بزرگ‌نمایی فاصله بگیرد.

نتیجه، تصویری انسانی‌تر از یکی از مهم‌ترین متفکران شیعه در قرن معاصر است؛ مردی که در کنار جایگاه علمی و فکری‌اش، زندگی خانوادگی، روابط انسانی، دغدغه‌ها و تصمیم‌های شخصی هم داشته است.

چرا باید «نا» را بخوانیم؟

اگر نام شهید صدر را بیشتر در عنوان کتاب‌های «فلسفتنا» و «اقتصادنا» شنیده‌اید، «نا» می‌تواند نقطه شروع خوبی برای شناخت خود او باشد.

این کتاب کمک می‌کند پیش از ورود به آثار و اندیشه‌های پیچیده‌تر شهید صدر، با خودِ انسان و زندگی او آشنا شویم؛ بدانیم در چه خانواده و چه محیطی رشد کرد، چگونه مسیر علمی‌اش را طی کرد، چه دغدغه‌هایی داشت و چگونه زندگی علمی و اجتماعی او در نهایت به مبارزه با جریان‌های ضداسلامی و شهادتش انجامید.

«نا» برای کسانی که به زندگی‌نامه علما و اندیشمندان، تاریخ معاصر عراق، حوزه نجف و شناخت شخصیت شهید صدر علاقه دارند، کتابی خواندنی است؛ و برای کسانی که می‌خواهند از دریچه‌ای ساده‌تر وارد دنیای فکری این متفکر بزرگ شوند، می‌تواند آغاز مناسبی باشد.

گزیده ای از کتاب «نا»:

رساله بعد از چاپ بر چشمها نشست. فروش بی سابقه بود؛ بیشتر از چهارهزار نسخه پیش خرید. در حالی که هنوز به چاپخانه نرسیده بود. پس از چاپ، شش هزار نسخۀ آن به فروش رفت. صاحب چاپخانه میگفت: «سی سال است به این کار مشغولم و تا به حال چنین چیزی ندیده‌ام.» کتاب‌فروشها هم حیرت کرده‌اند. محبوبیت او از جایگاه مردی متفکر و محترم به جایگاه مرجعی خوش فکر با زبانی روان و خودمانی جابه‌جا می‌شد. محمدباقر در جواب تحسین دیگران گفت: «یعنی مردم مشتاق دین به زبان و روش روز هستند، از مرجعی که به او اعتماد دارند. خدا قبول کند!

کتاب در کمتر از یک ماه در بازار کمیاب شد. آن را برای چاپ دوم آماده می‌کردند که خبر رسید عده‌ای از اهل سنت هم مشتری کتاب‌اند. یعنی می‌خواهند مقلد او باشند. تعدادی از دانشگاهیان بغداد به ملاقات او آمدند و گفتند با این کتاب تقلیدشان را از ابوحنیفه بر می‌گردانند. محمدباقر این اقبال را از صدقه سر فقه پویای جعفری می‌دانست. «دارالکتاب المصرى اللبنانی» کتاب الفتاوى الواضحة را در مصر و الجزایر و تونس منتشر کرد. یکی از علمای اهل سنت مصر مقدمه‌ای بر آن نوشت و اعتراف کرد این مذهب توانمندی‌هایی دارد که آن را از مذاهب اسلامی دیگر متفاوت می‌کند و پیش می‌اندازد.