ره نامه 19/روشنفکری

روشنفکری؛ از غرب‌زدگی تا روشنفکری متعهد
«روشنفکری» دفتر نوزدهم مجموعه «ره‌نامه» است؛ مجموعه‌ای که تلاش می‌کند موضوعات مهم فکری و اجتماعی را از خلال دیدگاه‌های رهبر شهید انقلاب بررسی کند. این جلد به سراغ مفهوم روشنفکری در ایران رفته و آن را نه فقط به‌عنوان یک عنوان فکری، بلکه به‌عنوان جریانی مؤثر در تحولات فرهنگی، اجتماعی و سیاسی کشور بررسی می‌کند. 
کتاب از پرسش درباره چیستی روشنفکری آغاز می‌کند و سپس سراغ ریشه‌ها و چگونگی شکل‌گیری آن در ایران می‌رود. در این بررسی، ورود الگوهای فکری غربی به جامعه ایران و تأثیر آن بر نخستین جریان‌های روشنفکری مورد توجه قرار می‌گیرد. یکی از نکات محوری کتاب این است که روشنفکری ایرانی از همان ابتدا مسیر یکسانی نداشته و باید میان جریان‌های مختلف آن تفاوت گذاشت. 
یکی از بخش‌های مهم کتاب، بررسی روشنفکری بیمار و وابسته است؛ جریانی که به جای شناخت نیازهای واقعی جامعه ایران، در مواردی شیفته الگوهای غربی شد و فاصله‌ای میان خود و مردم ایجاد کرد. در این چارچوب، موضوعاتی مانند تقلید از غرب، بی‌توجهی به هویت دینی و ملی و دور شدن از میدان عمل مورد نقد قرار می‌گیرد. 
کتاب برای توضیح این مسئله، به نمونه‌های تاریخی نیز توجه دارد. دوران قاجار، مشروطه، حکومت پهلوی و انقلاب اسلامی از جمله مقاطعی هستند که در بررسی نقش روشنفکران مورد توجه قرار گرفته‌اند. حتی در نمونه‌ای از مباحث کتاب، عملکرد میرزا ملکم‌خان در ماجرای امتیازات خارجی و قضیه تنباکو به‌عنوان نمونه‌ای برای نقد فاصله میان ادعای روشنفکری و عملکرد واقعی بررسی شده است. 
در برابر این تصویر، کتاب از روشنفکری متعهد و مردمی سخن می‌گوید؛ روشنفکری‌ای که صرفاً به اندیشه‌ورزی و اظهار نظر محدود نمی‌شود، بلکه درد جامعه را می‌شناسد، با مردم ارتباط دارد و در بزنگاه‌های مهم تاریخی مسئولیت خود را می‌پذیرد. در این نگاه، روشنفکر باید بتواند میان دانش، آگاهی، هویت و مسئولیت اجتماعی پیوند برقرار کند.
در نتیجه، «روشنفکری» فقط کتابی درباره تعریف یک واژه نیست؛ بلکه تلاشی است برای پاسخ دادن به این سؤال که روشنفکری در ایران چگونه شکل گرفت، چه آسیب‌هایی پیدا کرد و روشنفکر مطلوب چه نسبتی با مردم، دین، هویت و پیشرفت جامعه دارد.
چرا کتاب «روشنفکری» را بخوانیم؟
•  برای شناخت ریشه‌ها و روند شکل‌گیری جریان روشنفکری در ایران.
•  برای آشنایی با تفاوت میان روشنفکری متکی بر واقعیت‌های جامعه و روشنفکری وابسته و تقلیدی.
•  برای فهم بهتر نسبت میان روشنفکری، دین، هویت ملی و فرهنگ غربی.
•  برای بررسی نقش روشنفکران در مقاطع مهمی مانند مشروطه، دوران پهلوی و انقلاب اسلامی.
•  برای شناخت آسیب‌هایی مانند غرب‌زدگی، تقلید، فاصله گرفتن از مردم و بی‌عملی.
•  برای آشنایی با مفهوم روشنفکری متعهد و مردمی در اندیشه رهبر شهید انقلاب.
•  برای کسانی که می‌خواهند جریان‌های فکری مؤثر بر تاریخ معاصر ایران را بهتر بشناسند.
•  برای ایجاد نگاهی دقیق‌تر و تاریخی‌تر به واژه‌ای که امروز بسیار استفاده می‌شود، اما تعریف و مرزهای آن همیشه روشن نیست.
این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟
جوانان و دانشجویان: به‌ویژه کسانی که به مسائل فکری، فرهنگی و اجتماعی ایران علاقه دارند.
علاقه‌مندان به تاریخ معاصر: برای کسانی که می‌خواهند تحولات ایران را از زاویه جریان‌های فکری و روشنفکری بررسی کنند.
فعالان فرهنگی: برای افرادی که با جریان‌های فکری و فرهنگی جامعه سروکار دارند و به شناخت ریشه‌های آن‌ها نیازمندند.
علاقه‌مندان به اندیشه رهبر شهید انقلاب: برای کسانی که می‌خواهند دیدگاه ایشان درباره روشنفکری، غرب‌گرایی، هویت، دین و مسئولیت اجتماعی را مطالعه کنند.
علاقه‌مندان به مباحث گفتمانی: برای کسانی که می‌خواهند درباره این سؤال فکر کنند که آیا روشنفکری فقط به معنای اهل فکر بودن است یا روشنفکر در برابر جامعه خود مسئولیتی هم دارد؟
گزیده ای از کتاب «روشنفکری»:
هیچ ملتی بدون دارا بودن یک فکر و یک ایدئولوژی و یک مکتب نمی‌تواند تمدن سازی کند. همین‌هایی که امروز شما ملاحظه می‌کنید در دنیا تمدن مادی را به وجود آورده‌اند اینها با ایدئولوژی وارد شدند؛ صریح هم گفتند؛ گفتند ما کمونیستیم گفتند ما کاپیتالیستیم گفتند ما به اقتصاد سرمایه داری اعتقاد داریم؛ مطرح کردند به آن اعتقاد ورزیدند، دنبالش کار کردند؛ البته زحماتی هم متحمل شدند هزینه‌ای هم بر دوش آن‌ها گذاشته شد. بدون داشتن یک مکتب بدون داشتن یک فکر و یک ایمان و بدون تلاش برای آن و پرداختن هزینه‌های آن تمدن سازی امکان ندارد.